The Exchange of Threats on the Opposite Side of the Taiwan Strait

Mehmet Özay                                                                                                              22 January 2019

foto:atimes.com

The speech of Xi Jinping, the President of China, during the 40th anniversary of China-Taiwan relations was probably the first significant statement of the New Year. It includes two distinct tones such as accounting the peaceful unification of ‘two Chinas’ and an option of using force to gain the sovereignty of Taiwan.

The separation of China and Taiwan is based on the early political struggle and competition between two ideologies in mainland China in the early decades of the 20th century. The communists were considered to be the winners of the competition, the losing side, say, the nationalists, known commonly as the Kuomintang (KMT).

After turbulent decades following the separation in 1949, the U. S. government decided to have a close political relationship with China in 1974. During this period, while China gradually increased its political sovereignty rhetoric upon the Island, the 1992 consensus established the understanding of a One China policy.

One China phenomenon

During the course of this period, the People’s Republic of China (PRC) and the Republic of China (Taiwan) claim distinctively to be the rightful ruler and representative of China.

Since the end of the Cold War era, the unification issue of the two separated Chinas has been one of the most crucial international issues in general. But the tension between both ‘countries’ has been increasing in the last couple of years due to the new dimensions emerging in the region.

This political phenomenon can be comprehended by taking into consideration two different perspectives. The first one is relevant to the PRC’s approach to proceed unification, either in a peaceful manner or by using military force, which is strongly emphasized as a possibility by Xi Jinping.

The second one is the political stand of the Democratic People’s Party (DPP), the current governing party in Taipei Island since 2016, known as being in favor of independence and general public opinion of the Taiwanese as to whether they should agree upon the issue of unification or maintain the status quo, say, the peaceful separation from mainland China.

‘New China’ needs Taiwan

Though both sides feel to liberate the other on the course of time, there is a gross dispute as to how this will be realized. It can be argued that the Taiwan issue for the PRC’s elite is an indispensable part of founding a ‘New China.’ No doubt that China, under the leadership of Xi Jinping, yearns to fulfill political advancement in the form of unification as a complement to the PRC’s economic advancement in the last couple of decades. If this is not accomplished, then mainland China cannot get rid of the feeling of humiliation in face of the international community.

While Xi Jinping has inferred a military option as a direct threat, which seems to be strategically highlighted so as to force Taiwan to accept unification, it is observed that this approach is a partial reiteration of Mao Zedong’s perspective.

In regards to this, Jinping asserts that the Taiwan issue is a national matter and that no third party is allowed to be involved. During Mao’s time, the political propaganda was oriented to the phenomenon to “liberate Taiwan.” Hence, in the current global era, it is not certain whether the same argument is still relevant or not.

Taiwan Consensus

The current president of Taiwan, Tsai Ing-wen, has built her political discourse upon the idea of a “Taiwan Consensus.” By this concept, she explicitly emphasizes that the decision-making process of unification should be based on democratic principles, not ruled only by the leadership cadre of the CCP. This political approach definitely alternates the early agreement upon the status quo or 1992 Consensus.

While Tsai’s approach appears to be exacerbating the Chinese government’s sensitivity on the issue, Xi Jinping has repeatedly sent threatening messages, including a strict reaction of even using military force.

As concrete action, Jinping has initiated certain policies against Taiwan since the beginning of the DPP rule. Owing to this reason, there has been a tense discursive exchange of threats observed in recent years.

In general, Jinping decidedly remolds his policy towards Taiwan in two distinct ways. For instance, Beijing is forcing some countries, in particular smaller nations, to cut their relations with Taiwan; discouraging mainland Chinese citizens from visiting the island; and decreasing its partial economic relationship by reducing orders for agricultural products and initiating military drills in the Strait of Taiwan. There’s no doubt that the final issue is the most significant for both the Taiwanese and the international community.

The anniversary speech of Jinping touched upon earlier came just after the local elections held on 24 November, 2018. If the Chinese ruler perceives the local election victory of the opposition, KMT, as a reaction of the Taiwanese electorate to the ruling DPP’s pro-independence tendency, this will cause unintended consequences for Beijing.

The Taiwanese electorate turned to the opposition party due to internal and domestic politics. This result cannot easily be interpreted as a switch of Taiwanese society from democratic rule and freedom to mainland China policies.

A smarter policy needed

China does not want to leave its grip upon the Taipei Island. And it is not deniable that the Taiwan issue for China is an existential for the continuity of the national union.

Hence, the Chinese president should adopt a smarter policy on the unification issue. Though China has been proving to be a global power in terms of economic modernization, say, liberal capitalism, the country is definitely facing an incoherent condition in terms of undemocratic values and human rights abuses, which do not go hand-in-hand with the fundamental aspects of the global economic system.

The strongest advantage of Taiwan is based on the fact that China is not the old China. It possesses a political ideology that provisions itself with a causal alienation in the eyes of the world community. The Taiwanese cannot be forced against their wish to be in line with the idea of unification. As such, it can be argued that the Taiwanese are committed to the established democratic experience, a high degree of awareness of freedom, acquired material wealth and is open to the world society.

https://thenewturkey.org/the-exchange-of-threats-on-the-opposite-side-of-the-taiwan-strait

Endonezya’da seçimlere doğru dini duyarlılık / Religious sensitiveness toward elections in Indonesia

Mehmet Özay                                                                                                                         21.01.2019

en.tempo.co

Batılı medya organlarında Endonezya’yı konu alan haberlerin vazgeçilmez klişesi, ülkenin en büyük Müslüman nüfusunu barındırması ve en büyük üçüncü demokrasisine sahip olduğu olgusudur. Nisan ayı başında yapılacak olan başkanlık ve parlamento seçimlerine giderek yaklaşılırken, iki başkan adayı arasında ve çevresinde üretilen haberlerde din olgusu kendini daha da belirginleştirmeye başladı.

Hangi başkanın daha dindar olduğu, seçimler öncesinde Kur’an-ı Kerim okuma şartı, adayların dini kurumlar ve liderlerine yönelik ziyaretleri gibi kıstaslar gündeme getirilmektedir. Mevcut devlet başkanı Joko Widodo’nun (Jokowi), geçen Ağustos ayında, başkan yardımcılığı belirleme sürecinde önemli bir adım atarak, seçimlere Alimler İttifakı (Nahdat’ul ulama) üst düzey yetkililerinden Ma’ruf Amin Hoca’yla gireceğini açıklaması bu sürecin önemli bir aşamasını oluşturuyordu.

Bu gelişmelere, geçen hafta bir yenisi daha eklendi. 2011 yılında 15 yıl hapis cezasına çarptırılan ülkenin önde gelen Hocalarından Ebubekir Beşir (Abu Bakar Ba’asyir) devlet başkanı Jokowi’nin direktifiyle affedildi. Daha önce de hapis cezası almış olan Ebubekir Beşir Hoca’nın son hapis cezasına sebep olan 2009 yılında Açe’de silahlı eğitim yapan bir grubu finanse ettiği iddiasıydı.

Açe’den başkent’te Kur’an şartı

Hemen burada, yukarıda dikkat çektiğim bir hususla ilgili detayı vermeden geçmeyelim. Kur’an okuma barajı konusunun gündeme gelmesi önemliydi. Bu önerinin kimi çevrelerce ‘dini az’, ‘sol eğilimli hatta komünist, Çin’le ilişkilerde ön alan lider olarak lanse edilen Jokowi tarafından gelmesi oldukça şaşırtıcıydı.

Başkan adaylarının seçim öncesinde Kur’an-ı Kerim okuma şartı/talebi aslında, Açe Eyaleti’nde kanunla belirlenmiş bir uygulamaya dayanıyor. Bu çerçevede, Endonezya merkezi hükümetinin Açe’ye özgü sosyo-dini ve siyasi perspektiflerinden hâlâ dersler almaya devam ettiğinin bir diğer kanıtı olarak değerlendirilebilir.  

Ma’ruf Hoca kararı

Jokowi, kimilerince sürpriz bir şekilde olduğu ifade edilen, ancak son derece stratejik olduğuna kuşku olmayan bir kararla Alimler İttifakı (Nahdat’ul ulama) üst düzey yetkililerinden Ma’ruf Hoca’yla seçimlere gireceğini ilân etmişti.

Bu kararın Jokowi destekçilerince eleştirel yaklaşılacağı konusundaki argümanlara rağmen, ülke demografik yapısı içerisinde dini bütün kesimlerin dikkat çeken varlığı ve bu kitleden gelecek destek hesap edildiğinde herhalde yanlış bir karar olmasa gerek.

Bu bağlamda, Jokowi destekçilerinin kimlerden oluştuğu sorusu önem taşıyor. Jokowi’nin hem ‘sıradan’ bir üyesi olduğu hem de belediye başkanlığından bu yana en önemli destekçisi olan Endonezya Mücadeleci Demokrat Parti’nin (PDI-P) milliyetçi-aşırı milliyetçi kesimler ile belki tam da bununla tezat teşkil edecek şekilde sosyalist-seküler toplum kesimlerini içinde barındırması bu kitleyi İslamcı hassasiyetlere sahip kitleler ve partilerden ayırıyor olabilir.

Tam da burada, bir gazeteci arkadaşla bizim dışardan ‘İslamcı’ olarak nitelediğimiz partiler konusundaki konuşmamda, “Endonezya’da siyasi partilerin İslamcı olma gibi bir tavrından söz etmek mümkün değil.” demesi aklıma geliyor.

Şayet böyle adlandırılan partilerin varlığı bir gerçeklik olsaydı, her daim seçimlere giren partiler arasında önemli bir sayıyı bulan bu partilerin biraraya gelip iktidarı rahatça elde edebilirlerdi. Aslında bu konunun, üzerinde uzun uzun düşünülmeyi ve yazılmayı gerektirdiğine burada değinmiş olayım.

Beşir Hoca özgürlük ve İslamcılık!

81 yaşındaki Ebubekir Beşir Hoca’nın cezaevinden salıverilmesi aslında tek başına önemli bir gelişme. Hakkında daha önce 2002 Bali bombalamalarında adı geçen kişi olması, ülkenin temel ilkelerini oluşturan Beş İlke yani Pancasila’yı reddetmesi, dobra ve samimi görüşleri onu belli çevreler nezdinde sürekli hedef haline getirmişti.

Endonezya makamları Hoca hakkında bu kararı verirken, hiç kuşku yok ki, ülkenin yanı başındaki komşusu Avustralya’nın ilgili makamlarının yönlendirmesinin kayda değer bir rolü olduğunu düşünmek mümkün.

Bu gelişme karşısında, tıpkı yukardakilerde olduğu gibi, yine eleştiriler ortaya konuldu. Beşir Hoca’nın salıverilmesinin terörle mücadeleyi zayıflatmasından, uluslararası çevrelere nasıl hesap verileceğine kadar bazı görüşler ortaya konuldu. Ancak 2002 sürecinde rolü olduğu söylenen Hoca hakkındaki iddialar, 2006 yılında yanlışlanmıştı.

2009’da Açe’de var olduğu söylenen gelişmenin, o dönem Açe’de bulunan ulusal ve uluslararası gelişmeleri yakından izleyen ve tanık olan biri olarak ellerinde silahlı bir grubun başkent Banda Açe’ye yakın bir bölgede eğitim yapabileceği hiç akla yatkın bir iddiayı oluşturmuyordu. Açelilerin mahallelerine, köylerine girenleri geleneksel komşuluk ve kontrol mekanizmasıyla izlemeleri, açıkçası dışardan gelen eli silahlı bir grubun varlığının oldukça şüphe taşıdığını ortaya koyuyordu.

Bu karar neticesinde Jokowi’ye getirilen eleştiriler, uluslararası arenada olumsuz bir figür olarak boy göstertilen Beşir Hoca’yı seçimlere birkaç ay gibi kısa bir süre kala serbest bırakma kararının ‘İslami hassasiyetleri olan seçmenlere hoş görünme çabası olarak gündeme getiriliyor.

Jokowi’nin avukatı, meşhur hukukçu ve bir dönem adı devlet başkanlığı için de geçen Yusril Ihza Mahendra ise başkanın kararında Beşir Hoca’nın giderek kötüleşen sağlık durumu olduğunu açıkladı. Ancak belli çevrelerin hedefi bununla da sınırlı değil. Beşir Hoca’nın, bu gibi durumlarda salıverilenlerden Pancasila yemini etmesi şartının yerine getirilmediği yönünde.

Aynı Jokowi’nin 2017 yılı Ağustos ayında ülkedeki dini gruplar arasında yer alan Hizb’ut Tahrir adlı cemaatin faaliyetleri, ülkenin siyasi ideolojisi Pancasila’yla çeliştiği gerekçesiyle kapatılması yönünde verdiği karar hatırlandığında, aradan geçen kısa sürede oldukça farklı bir kararın ortaya konulduğu gerçeğiyle karşılaşıyoruz.

Tüm bu gelişmeler dikkate alındığında ortada oldukça önemli bir gelişmenin olduğu görülüyor. Aslında bu gelişme pek de yeni değil. İslam ve Müslümanlık ülke siyasetinde sürekli başat bir unsur olması daha kuruluş yıllarında kendini ortaya koymaya başlamıştı. Sukarno’nun başını çektiği 9’lar Meclisi toplantılarındaki gelişmelerden bu yana toplumsal yaşamın vazgeçilmez yapısı İslam’ın siyaset kurumunda karşılık bulmaması mümkün değildi.

Bağımsızlık yılları öncesinde kurulan Masyumi (Majlis Shura Muslimin Indonesia) adlı ve o dönemin Müslüman yapıları arasında birliği yansıtan siyasi hareketin Sukarno tarafından 1960 yılında yasaklanmasının ardından bir daha adına İslamcı denilebilecek partiler ittifak kurarak iktidar olamadılar. Belki de Masyumi sonrasının ulusal ve uluslararası şartlarından ötürü böyle bir cesareti göstermeyi göze alamadılar.

Buna rağmen, İslamiyet siyasilerin her daim işlevselleştirebilecekleri bir araç olarak mevcudiyetini sürdürdü. Bugün de, kimilerinin adını komünistlikle ve Çin yandaşlığıyla andığı Jokowi, İslamcılık denilebilecek açılımlarla kamuoyunda şaşkınlıkla izleniyor.

Öte yandan, eski general ve sırasında adı insan hakları ihlalleriyle anılan, ülkede sekülerleşmenin yönlendiricisi ve Cava milliyetçiliğinin doruğunu oluşturmuş Suharto’nun üvey oğlu olarak, onun sadece hem biyolojik hem ideolojik varisliği hükmünü kazanmış ve üstlenmiş olan Prabowo Subianyo sözde İslamcı partilerin ve grupların peşinde birleştikleri bir siyasi olarak gündeme gelebiliyor.

http://guneydoguasyacalismalari.com/2019/01/21/endonezyada-secimlere-dogru-dini-duyarlilik-religious-sensitiveness-toward-elections-in-indonesia/

Malezya’da Federal Sultan’ın istifası / Federal Sultan’s resignation in Malaysia

Mehmet Özay                                                                                                                         13.01.2019

foto:malaymail.com

Malezya’da bir süredir gizliden gizliye süren ‘monarşi’de ne oluyor sorusu kendini kamuoyuna açarken, birbiri ardına gelen değişimlerle gündem oluşturuyor.

Kelantan Eyaleti sultanı olan 5. Muhammed Faris Petra’nın daha görev süresinin dolmasına üç yıl varken Federal Sultan olarak görevinden çekilmesi kararının ardından, ülkedeki 9 eyalette hüküm süren sultanlardan oluşan sultanlar konseyi 24 Ocak’ta yeni Federal sultanı atayacak.

Hazırlıklar, Pahang eyaleti prensinin yeni Federal sultan olacağı yönünde. Bu çerçevede Pahang eyaleti sultanlık konseyi Cuma günü yaptıkları toplantıda, Pahang prensini yani, eyaletin halen hayatta olan sultanı Ahmet’in oğlu Abdullah’ı yeni federal sultan olarak atanabilmesi için öncelikle eyalet sultanlığına getirilmesi kararı aldı.

Buna neden olarak ise, Pahang eyaletinin başında bulunan 88 yaşındaki Sultan Ahmet’in ilerleyen yaşı ve hastalığı nedeniyle federal sultanlık görevini yapamayacak olması gösteriliyor. Bu süreçte, 59 yaşındaki en büyük oğlu Abdullah’ın önce eyalet sultanlığına getirilmesi ve ardından da federal sultan olarak göreve başlaması öngörülüyor.

Bu çerçevede, ‘prens Abdullah’, 15 Ocak Salı günü Pahang eyaleti başkenti Pekan’da sultanlık sarayında yapılacak törenle görevi babasından devr alacak. Federal sultan için sultanlar konseyi 24 Ocak’ta kararı onayladıktan sonra Pahang Sultanı 31 Ocak’ta yemin ederek görevine başlamasına kesin gözüyle bakılıyor.

5. Muhammed modern Malezya tarihinde

5. Muhammed’in federal sultanlıktan çekilmesi, birkaç açıdan önem taşıyor. İlki, ülkenin 62 yıllık modern tarihinde federal sultanlık makamında ilk defa böyle bir değişimin yaşanıyor oluşu. Aktif görevde bulunan bir sultan görevinden çekilerek yerini bir başkasına bırakması, geleneklerine bağlılığı ile dikkat çeken ülkede şaşkınlığa yol açtığına kuşku yok.

Her ne kadar, ‘monarşi’nin rolünün sembolik olmasından ötürü ülke siyasetinde bir anlamı olmadığı söylense de, monarşinin varlığı kimi alanlarda belirleyici olmaya devam ediyor. bu bağlamda, 5 Muhammed’in federal sultanlık makamından çekilmesi önemli.

Öyle ki, bu gelişme, geçen yıl 9 Mayıs’ta yapılan 14. genel seçimlerde bağımsızlıktan (1957) bu yana iktidarın ilk defa değişmesi gibi önemli bir gelişmenin ardından ikinci büyük değişim olarak değerlendirilmeyi hak ediyor.

Değişimin nedeni evlilik mi?

Söz konusu istifa, ana akım medyada 5. Muhammed’in bu yılın başındaki yeni evliliğine bağlanıyor. Sultan, 2015 yılında Moskova güzeli seçilen bayanla evliliğinin ardından, diğer sultanların yabancı bir bayanı, federal sultanın eşi olarak sarayda yer almasına karşı çıkmaları yatıyor. Bu bir neden kabul edilebilir. Ancak, bağımsızlık öncesi dönemde de olsa, nihayetinde sultanlıklarda yabancılarla evlilik tecrübesi bulunuyor.

Örneğin, Cohor Sultanlığı’nın meşhur isimlerinden Sultan Ebubekir ile oğlu Sultan İbrahim’in bu tür evlilikleri bulunuyor. Böyle bir gelenek olduğuna göre, salt Rus bir kadınla evliliğin 5. Muhammed’in istifasına yol açması görünür bir neden olsa da arka planda başka gerçeklikler olduğunu düşündürtüyor.

Bu nedenle 5. Muhammed’in yabancı evliliğini, salt bununla açıklanması mümkün gözükmüyor.

5. Muhammed’in evliliğini gizli tutması, gelenekleri dikkate almamasıyla dikkat çekmişti. Geçen yıl Kasım ayında iki aylık sağlık izni aldığı bir dönemde devlet erkanının haberi olmaksızın sessiz sedasız gerçekleştirdiği evlilik, sosyal medya üzerinden ülke gündeme oturmuştu.

Dr. Mahathir o dönemde kendisine sorulan bir soruya, “Böyle bir bilgi bize ulaşmadı.” diyerek karşılık vermişti. Bu gelişme, Federal Sultanlık makamı ile hükümet arasında geleneklerin dışında bir tür ilişkinin varlığına dolaylı bir gönderme yaptığına kuşku yok.

Siyasal değişim ve Sultanın rolü

5. Muhammed, 9 Mayıs seçim akşamı ve sonrasında yaşanan değişimlerle anılan bir isim olarak zaten tarihe geçmiş bulunuyor.

1957-2018 yılları arasında 61 yıl boyunca aralıksız ülkeyi yönetmiş olan Ulusal Cephe koalisyonu ve özellikle de bu iktidar koalisyonunun omurgasını oluşturan Birleşik Malay Ulusal Organizasyonu’nun (UMNO) varlığını sultanlar ve de Federal sultan ile bağdaştırmamak mümkün değil. Sabık Sultan siyasal değişim sürecindeki kilit rolü ile kimi çevrelerin dikkatlerini üzerine çekmemiş olamaz.

Öyle ki, siyasi-seküler iktidarı elinde tutan Malay etnik partisi UMNO ile sömürgecilik döneminden kaynaklanan ilişkilerin modern döneme aktarılmasıyla sembolik konuma indirgenen sultanlık makamı arasında organik bir bağ olmadığı söylenemeyeceğinden, 5 Muhammed’in hükümet değişimine yeşil ışık yakan yaklaşımı tarihi bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Nihayetinde ülkede siyasi egemenliği etnik bir temel üzerinden ortaya koyarak, ‘Müslüman-Malay’ etnik yapısını bu sürecin merkezine oturtmak elbette ki, sultanların varlığının korunması ve devamı için de büyük önem arz etmektedir.

Seçimlerin yapıldığı 9 Mayıs akşamı, ülkede kökleşmiş iktidarın değişip değişmeyeceği konusu kendini acaba darbe olur mu söylentilerine vardırırken, sivil darbe anlamına gelebilecek gelişmeler de yaşanmıştı.

Dönemin başbakanı ve yardımcısının hapishanedeki muhalefet lideri Enver İbrahim’le görüşmeleri; UMNO, Malezya İslam Partisi (PAS) yöneticilerinin girişimleriyle muhalefet saflarından meclise girmeye hak kazanan bazı isimler üzerinden milletvekili transferleri gündeme gelmesi.

Bunlara ilâve olarak, dönemin sultanı 5. Muhammed’in Dr. Mahathir yerine, Enver İbrahim’in eşi Dr. Wan Azizah’yı başbakanlık koltuğuna oturtma çabaları bunların en azından şu ana kadar tanıkları tarafından ortaya konulmuş unsurlardı.

Hükümet değişiminin ve başbakanlığı Dr. Mahathir’e tevdisinin ardından yine Malay-Müslüman etnik azınlığın veya bu azınlık içinde öne çıkan milliyetçi kadroların sindirmek istemedikleri bir diğer gelişme, Başsavcı atanmasında yaşandı.

Bir Hıristiyan Hintli olan Tommy Thomas’ın atama kararnamesi, bazı önemi görüşmeler sonrasında federal sultan tarafından iki hafta gecikmeyle imzalanmış olmasıdır. Bu ve benzeri gelişmelerin Malay-milliyetçiliğinin kalesi hükmündeki UMNO ve yakın çevrelerinin girişimleri olarak okumak yanlış olmayacaktır.

Bu ve benzeri süreçlerin önümüzdeki dönem yeni açılımlarıyla birlikte gündeme geleceğini düşünmek ise mümkün. Bu durum, sabık federal sultan 5. Muhammed’in, şu an iktidarı oluşturan Umut Koalisyonu hükümeti ve muhalefet rolüyle yetinmek zorunda olan UMNO arasındaki kapalı kapılar ardında süren mücadelede hedef olabileceği intibaını güçlü bir şekilde ortaya koymaktadır.

Yukarıda dikkat çekilen süreçlerde sabık Sultanın bir yandan Enver İbrahim’i bağışlar ve ‘Bireysel olarak onun suçlu olduğuna zaten inanmıyordum’ türünden açıklamalar yaparken, öte yandan, Dr. Mahathir’i başbakanlık koltuğuna oturtmamak için bazı girişimlere teşebbüs etmesi, sultanın salt kendi iradesiyle hareket edip etmediğini gündeme getirilmesine neden oluyor.

Ancak, 5. Muhammed seçim sonuçlarını tanıdığını açıklaması ülkenin modern tarihinde bir dönemin kapanıp yeni bir dönemin açılması anlamı taşıyacak kadar önemli bir sürece işaret ediyordu.

Kaldı ki, 5. Muhammed, seçimlerden kısa bir süre sonra da hapisteki Enver İbrahim’i ‘bağışlamasıyla’, son yirmi yılın muhalefet ve reform döneminin liderine siyasetin başına geçeceği süreci başlatmıştı.  

http://guneydoguasyacalismalari.com/2019/01/13/malezyada-federal-sultanin-istifasi-federal-sultans-resignation-in-malaysia/

Filipinler’de Moro-Mindanao halkı referanduma gidiyor / Moro people plebiscite in the Philippines

Mehmet Özay                                                                                                                        10.01.2019

Filipinler’in güneyinde Müslüman topluma özerk yönetimin kapısını aralayacak referandum 21 Ocak 2019’da yapılacak.

Bu gelişme, Moro İslami Kurtuluş Cephesi (MILF) ile Filipinler merkezi hükümeti arasında 1997 yılında başlayan ve dönem dönem inkıtalara uğrayan görüşmelerin uzun yıllar sonra meyvesini vermek üzere olduğunu gösteriyor.

2014 anlaşmasından referanduma

Filipinler merkezi hükümetiyle MILF arasında Bangsamoro Kapsamlı Anlaşması (BKA) bir önceki devlet başkanı Benigno Aquino döneminde, 27 Mart 2014 tarihinde imzalanmıştı. Aquino’nun çabalarına rağmen, yasayı ulusal kongreden geçirememesi üzerine süreç akamete uğramıştı.

2018 yılı Mayıs ayında yapılan görüşmeler sonrasında senatodan geçen Bangsamoro Temel Yasası (BTY) halkın referandumuna hazır hale getirildi. Kapsamlı anlaşmadan hareketle oluşturulan Bangsamoro Özerk Yönetim Organik Yasası devlet başkanı Rodrigo Duterte tarafından imzalanmasıyla referandum kapısı açılmış oldu.

Referandum engellenebilir mi?

Kongre yasada, özerk yönetime verilen bazı hakları geri alma yönünde inisiyatif geliştirse de, MILF tarafı yasayı ‘mükemmel olmamakla birlikte iyi bir başlangıç diyerek’ kabullenmiş gözüküyor.

Birbiri ardı sıra gelen gecikmelere son dakikada bir yenisinin eklenmesi ihtimali de Manila çevrelerinde konuşulan konular arasında. Bu endişe, Anayasa Mahkemesi’nin söz konusu referanduma dair yapılan iptal başvurularını dikkate alarak 21 Ocak sürecine engel olmasından kaynaklanıyor.

Devlet Başkanı Rodrigo Duterte, geçen hafta yaptığı bir açıklamada, Anayasa Mahkemesi’nin bu dilekçeleri dikkate almayacağını umduğunu, aksi takdirde bölgenin yeniden çatışma ortamına dönebileceği uyarısında bulundu.

Yukarıda dikkat çekilen olumsuz gelişme olmadıkça, Müslüman halkın çoğunlukta olduğu Mindanao Adası ve Sulu Takımadaları’nda belli bölgelerde 21 Ocak’ta yapılacak referandumun kabul edilmesi bekleniyor. Barış görüşmelerinin son aşaması kabul edilen bu referandum, sadece Moro-Mindanao halkı için değil, başta Filipinler olmak üzere Güneydoğu Asya toplumları için de önem taşıyor.

Moro-Mindanao Müslümanlarının siyasi temsilcisi konumundaki MILF yetkilileriyle daha barış görüşmeleri sürecinde yaptığımız görüşmelerde referandumdan umutlu olduklarını ifade ediyorlardı.

Referandumun olumlu sonuçlanması MILF’i yönetime taşıyacak. Özerk yönetim valisi ise, büyük bir değişiklik olmazsa MILF lideri Hacı Murad İbrahim’in bu görevi üstlenmesi ve 2019-2022 döneminde bölgeyi yönetmesi bekleniyor.

Özerk yönetim

Bu yasanın yürürlüğe gireceği bölgeler, ‘Müslüman Mindanao Özerk Bölgesi’ adıyla anılıyor ve bölgedeki siyasi yapı iki farklı birimden oluşuyor. Bunlardan ilki, Filipinler’in ikinci büyük adası Mindanao ile Sulu Takımadaları’nda beş eyalet ve iki şehri kapsıyor.

Yani, Mindanao Adası’nda Maguindanao ve Lanao del Sur eyaletleri; Sulu Takımadaları’nda ise Basilan, Sulu ve Tawi-Tawi eyaletleri. Mindanao Adası’ndaki Marawi ve Lamitan şehirlerindeki halk da sandık başına gidecek.

İkinci grupsa, 2001 yılında yapılan referandumda özerk bölge yapısı içerisinde yer almayı onaylayan Cotabato ve Isabela şehirleri Lanao del Norte’de altı kasaba ve Kuzey Cotabato’da 39 ilçe bulunuyor.

Devlet başkanı Duterte bir süre önce, söz konusu Organik Yasa’nın ülkenin güneyinde Müslümanların çoğunlukta olduğu Mindanao ve Sulu Takımadaları’nda yönetim yapısına yönelik yasal düzenleme olduğuna vurgu yaptı.

Ancak bu gelişme, bölgede böylesi bir uygulamanın ilk defa ortaya konulduğu anlamı taşıyor. Aksine, 1989 yılında uygulanmaya başlanan Müslüman Mindanaou Özerk Bölgesi adıyla bilinen kısmi özerklik içeren uygulamanın başarısızlığı bölgede çatışmaların devam etmesine neden olmuştu. 2014 yılındaki anlaşmanın ardından gelişme gösteren düzenlemeler ise mevcut durumu yani, özerklik uygulamasını daha da geliştirmeyi ve kapsamlı hale getirmeyi amaçlıyor.

Yerel parlamento ve yeni yönetim kültürü

Özerk yönetim, yeni bir idari uygulama olarak 80 sandalyeli yerel parlamentonun hayata geçirilmesine ve Müslümanların kendi kendilerini yönetmelerine olanak tanıyacak.

Merkezi hükümet, söz konusu bu parlamentonun sürekliliğini sağlayacak alt yapıyı oluştururken, aynı zamanda savaş dönemi sonrasında beş yıllık rehabilitasyon sürecinde ilave bütçe ile bölgenin sosyo-ekonomik kalkınmasını sağlayacak.

Özerk yönetimin Mindanao ve Sulu Takımadaları bölgesinde kayda değer toplumsal, ekonomik ve siyasi değişimleri beraberinde getireceğine kuşku yok.

Bu noktada, öncelik bölgede barışın tesisi ve sürekliliği olduğundan etnik ve dini yapılar arasındaki ilişkiler, güvenlik, ekonomik kalkınma, eğitim, ulusal ve dini yasaların uygulanması başta gelen konular arasında bulunuyor.

Organik yasa, yeni bir yönetim yapısını ve yönetim kültürünü bölgeye adapte etmenin alt yapısını oluştururken, uygulamada karşılaşılacak sorunların, herhangi bir çatışma ortamına meydan vermeden çözüme kavuşturulması işte bu yeni siyasi kültürün hususiyetleri olacak.

Özerk yönetimin, mevcut toplumsal kurumlar nezdinde de bir değişim ve yenilenme anlamı taşıyacaktır. Bu noktada, yeni yönetim başta Müslüman kitle ve bölgedeki diğer dini ve etnik toplumların hayatına yenilikler getirecek uygulamaları, tarafların ortak katılımı ve rızasıyla gerçekleştirmelidir.

Bu sürecin sağlıklı bir şekilde sürdürülebilirliğini sağlamada en önemli sorumluluğu toplumsal ve siyasal liderlere yüklüyor. Hiç kuşku yok ki, bu liderler arasında dini liderler önemli bir yer tutuyor.

Ekonomik kalkınma barışta süreklilik

Bir diğer önemli konu ise, uzun dönem hakim olan çatışma süreci nedeniyle ekonomik geri kalmışlığın ortadan kaldırılması konusundaki çalışmaları içeriyor. Bölgenin Güney Çin Denizi gibi önemli suyolları üzerinde bulunması, Adalar’ın doğal zenginlikleri ile denizaltında zengin enerji kaynaklarının varlığı merkezi hükümet ile MILF arasındaki görüşmelerin önemli bir bölümünü teşkil ediyordu.

Önümüzdeki süreçte doğal kaynakların paylaşımının bölgedeki geniş toplum kesimlerine refah getirmesinin yollarını aramak yeni yönetimin en önemli sorumluluk alanlarından biri olacak.

Bununla birlikte, geniş halk kesimlerinin bölge yönetimine güven beslemesini sağlayacak ekonomik kalkınma konusunda kısa sürede mesafe alınabilmesini beklemek yerine, bu süreci sürdürülebilir bir şekilde geliştirmek ve bu durumu halka anlatmak önem taşıyor. Aksi takdirde kısa süreli beklentilerin halkı boş bir umuda sevk etmesi barış sürecinin zedelenmesi anlamına gelebilir.

Bu bağlamda, ülkenin ulusal ekonomik ve toplumsal kesimlerin ekonomik kalkınmışlık düzeylerinin Mindanao ve Sulu halkı için bir örneklik teşkil ettiğini düşünerek, ortada pek de ümitvâr bir durum olduğunu söylemek mümkün değil.

Bu çerçevede, bölgede barış sürecine konu olmuş bölgelerin aradan geçen süreçte halen ekonomik geri kalmışlıkla anılıyor olmasını Moro Müslümanları siyasi temsilcilerinin dikkate almaları gerekiyor.

Bölgenin kayda değer şekilde hammadde zenginliği düşünüldüğünde, yapılması gereken mevcut kaynakların üretim süreçlerine aktarılmasında uygulanacak idari ve teknik mekanizmanın sağlanması. Bu sürecin sağlıklı ve sürdürülebilir şekilde yönetilebilmesi için özerk yönetimin merkezi hükümetin yanı sıra, özellikle uluslararası çevrelerle işbirliğine önem vermesi gerekiyor.

Yine bölge ülkelerinin olumsuz bir üne sahip olmasına yol açan yolsuzluk olgusundan Müslüman özerk yönetiminin azade olması için de kapsamlı idari yasaların ve ahlaki edimin birarada ele alınacağı bir yaklaşıma ihtiyaç var.

Mindanao ve Sulu bölgesinin tarihin erken dönemlerinden itibaren İslamlaşma sürecine konu olması ve bölgede kurulan site devletlerinin varlığı yüzyıllar boyunca İslam kültür ve geleneğinin varlığına işaret ediyor.

Bu çerçevede 1976 yılından itibaren bölgede bağımsızlık mücadelesi verilmesi ve ardından dönemin getirdiği koşullar altında özerklik anlaşmasında karar kılınması bölge halklarının taleplerinin etnik milliyetçilik gibi kısır bir bağlamda ele alınmamasını gerektiriyor.

Müslüman halkın gerek demografik, gerekse teritoryal hakimiyet olarak uzun sömürgecilik evresi ve ardından Filipinler ulus devleti ile devam eden süreçte sürekli gerilemeye maruz kalması, bölgedeki Malay Müslümanların haklarının ve taleplerinin göz ardı edilmesini değil, bilakis dikkatli bir incelemeye tabi tutularak bu haklarının tam anlamıyla verilmesini gerektiriyor. Yukarıda dikkat çekilen ‘organik yasa’nın böylesi bir işlevi olacağı varsayılıyor. 

https://www.dunyabulteni.net/analiz/filipinlerde-moro-mindanao-halki-referanduma-gidiyor-mehmet-ozay-h436083.html

Açe’de Tsunami’nin 14. Yılı: Bir Etkinlik – Bir Hatıra / 14th Anniversary of the Tsunami in Aceh: An Event-A Memory

Mehmet Özay                                                                                                                        05.01.2019

foto: channelnewsasia.com

2004 yılında meydana gelen tsunaminin 14. yıldönümünü bu yıl İstanbul’da bir etkinlik bağlamında anma fırsatı bulduk. Bugüne kadar olduğu gibi, bu yıl da bu konuyu ele alan kısa bir yazı yazmakta fayda var.

Öncelikle İstanbul’da bir üniversitede düzenlenen etkinliğin aradan geçen yıllara rağmen, yaşananların hatırda tutulması adına önemli olduğunu söylemeliyim. Etkinliğin, Türkiye’de özellikle de İstanbul’daki Açeli öğrenciler tarafından gündeme getirilmesi ve Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi’nde faaliyet gösteren Osmanlı-Malay Dünyası Araştırmaları ve Uygulamaları Merkezi’nin ev sahipliğinde yapılması dikkat çekicidir.

26 Aralık’ın hafta içine denk gelmesi nedeniyle, iki gün gecikmeyle 28 Aralık’ta gerçekleştirildi. Bir yanda, tsunamiyi erken çocukluk yıllarında yaşayan ve bugün üniversite okuyan Açeli öğrencilerin kendi topraklarında olan bitene duyarlılığı ile Türkiye’de bir üniversite bünyesinde bölgeyle ilgili çalışmalar yapan bir merkezin bu konudaki katkısı kayda değerdir.

İnsanlık tarihinin en büyük doğal afeti

Tsunami her ne kadar, o dönem ‘yüzyılın felâketi’ olarak basında yankı bulmuş olsa da, daha sonra yapılan araştırmalar bu felaketin insanlık tarihinin en büyük doğal felâketi olabileceği argümanı ortaya atılmıştı. Tsunami Hint Okyanusu’nu çevreleyen onu aşkın ülkeyi etkilemiş olsa da, hiç kuşku yok ki, bugün dahi tsunami denildiğinde akıllara Açe gelmektedir. Bunun birkaç önemli nedeni bulunuyor.

İlki deprem üssünün ve dolayısıyla tsunaminin en yıkıcı etkisinin Açe sahillerinde gerçekleşmiş olması. İkincisi, felaket sonrasında küresel acil kurtarma ve yeniden yapılanma ve rehabilitasyon çalışmalarına yaklaşık dört yüz civarında ulusal ve uluslararası sivil toplum, devlet, yarı-devlet kurumlarının iştirak etmesidir. Üçüncü neden ise, 1976 yılında başlayan ancak 1980’lerin başında düşük yoğunluklu devam eden ve ardından 1990’ların ikinci yarısından itibaren giderek şiddetlenen merkezi hükümetle Açe bağımsızlık hareketi arasında yaşanan savaş ortamıydı.

Tsunami ve Açe’nin özdeşleştirilmesi

Gözlerin Açe’ye çevrilmesine neden olan bu faktörler, Açe’nin yeniden ayağa kaldırılması için gayet rasyonel nedenleri oluşturmaktadır. Bazı kriterler bağlamında bakıldığında bunda başarılı olunduğunu söylemek te mümkün. Örneğin, Açe’de gerek tusanim gerek savaş döneminde yıkıma uğrayan/atıl olan alt yapıların yeniden inşası ve faaliyete geçirilmesidir. Bir diğeri ise, 15 Ağustos 2005 tarihinde imzalanan Helsinki Barış Anlaşması’yla Açe’ye barışın gelmesidir.

2018 yılının son günlerinde Açe’den 7624 kilometre uzaklıkta İstanbul’da gerçekleştirilen tsunami anma toplantısı kanımca tek etkinlik değildi. Öyle inanıyorum ki, Japonya’dan Kanada’ya, ABD’den Avustralya’ya, İsveç’ten Güney Afrika’ya kadar dünyanın dört bir köşesinde ya bir sivil toplum kuruluşu, ya bir gönüllü ya bir akademik kurum veya devlet organizasyonu Açe’de veya genel anlamıyla 2004’deki tsunami konulu bir etkinlik gerçekleştirmişti. Bu bile, bize bu doğal gelişmenin neden olduğu doğal olmayan, üzerinden düşünülüp taşınılmamış bir küresel eylem biçiminin ortaya konulmakta olduğunu göstermektedir.

Bu yıl tsunaminin hatırlanması aslında, yıl içerisinde Endonezya’nın çeşitli bölgelerinde meydana gelen deprem ve tsunami vakaları nedeniyle kendinde doğal bir süreç olarak ortaya çıktı. Aradan geçen yıllara rağmen, ülkenin deprem ve tsunamiye yönelik çeşitli kurumlar vasıtasıyla alması beklenen tedbirlerin halen alınmamış olması üzerinde ayrıca durulmayı hak ediyor.

Yerel hafıza-toplumsal bilinç

Tsunaminin bölge halkı için yeni bir olgu olmadığını burada dile getirmek gerekiyor. Hiç kuşku yok ki, bölgenin jeolojik özellikleri nedeniyle tarihin bilinen evrelerinden itibaren çeşitli deprem ve tsunamilerine konu olduğu biliniyor. Açe bağlamında bunun en iyi örneğini kaleme alınmış bazı el yazmalarında bulmak mümkün.

Bunlar arasında, örneğin, Takbir Gempa ile Kitap İbrahim Lam Beunout’u sayabiliriz. Buna ilave olarak, Dayah Tanoh Abee kütüphanesinde olduğu belirtilen 19. yüzyıla ait bir metinde 3 Kasım 1832 tarihinde tsunami yaşandığına değinilir. Ayrıca, 24 Kasım 1883 tarihinde Sumatra’nın batı sahillerinde bir deprem olduğu o dönemi yaşayan Batılı seyyah/lar/ca dile getirilmiştir.

Bu tarihi kayıtların yanı sıra, daha önce de dile getirdiğimiz bir hususu tekrar etmekte fayda var. Sözlü geleneğin güçlü olduğu bölgede sancak denilen şiir formunda ifade edildiği üzere, “sular çekildiğinde, balıkları toplama, dağa yönel” anlamına gelen ve söz konusu tehlike anında ne yapılması gerektiğini öğreten bir yaklaşım. Hatta bu veya benzeri bir anlatıyı, tsunamiyi başkent Banda Açe’nin kuzey-batısındaki Pulau Nasi, Pulau Berueuh’ın de bulunduğu adalar grubundan birinde yaşamış olan bir tanıktan dinlediğimi zannediyorum.

Yukarda dikkat çektiğim anma toplantısında yaptığım kısa konuşmada Açe’de tsunami tanıklarıyla yaptığım mülâkatlardan birine ilk defa yer verdim. Bu kişilerden biri tsunaminin olduğu yıl Banda Açe belediyesinde görevli olan ve daha sonra yapılan seçimlerde başarılı olarak iki dönem yani vefat ettiği 8 Şubat 2014 tarihine kadar belediye başkanlığı görevini yürüten merhum Mawardi Nurdin’di.

Merhun Mawardi Nurdin ile 2007 yılında Banda Açe’de Tolak Sokağı’nda bir STK’ya ait ofiste yaptığım mülâkat tsunami gününe dair sadece sıradan bir Açeli için değil, ulusal ölçekte tsunaminin nasıl bir şekilde anlaşıldığına ve değerlendirildiğine dair yaklaşımı ortaya koyuyor.

Mülakattan ilgili bölümleri doğrudan merhumun söylediği şekliyle aktarmak istiyorum:

•         O Pazar sabahı Medan’dan Açe’ye dönmek üzere Medan Polonia Havaalanı’na geldiğimde uçuşun ertelendiğini öğrendim… Tekrar kaldığım otele döndüm ve birkaç saat sonra Açe’de büyük felâket olduğu haberi geldi...

•        Aynı gün Jakarta’dan kalkan ve Açe Vali Yardımcısı Azwar Abubakar, hükümetten İç İşleri ve Sosyal İşlerden sorumlu Bakanın bulunduğu özel uçağa Medan’dan binerek aynı gün Banda Açe’ye ulaştım.

•        Aynı ekip olarak Lambaro bölgesinde Endonezya Kızılhaç (Palang Merah Indonesia -PMI) bürosunun önüne geldiğimizde, çoğu çocuklara ait olan pek çok cesetle karşılaştık... Akşam üzerine doğru kaybın 5000 civarında olduğu haberi gelmesi üzerine büyük bir şok yaşadık... Gerçekte bu felâketin birkaç yüz kişi ile atlatıldığını zannediyorduk…

•        Akşam Valilik konutunun bulunduğu Pendopo’ya geldiğimizde ise çevrede pek çok ceset ve moloz yığınıyla karşılaştık…

•        Burada yapılan toplantıda işin iş yüzü yavaş yavaş ortaya çıkmaya başladı...

Bu ifadeler, merkez üssü Açe Eyaleti’nin batı sahilleri açığında okyanus tabanı olan deprem ve bunun doğurduğu tsunaminin Açe’de meydana getirdiği yıkımı öğrenebilmek için uzunca bir zamanın geçtiğini ortaya koyuyor.

Tsunami sonrasında neler oldu?

Bu doğal afet, sadece eyalet olarak Açe ve halk olarak Açelilerin yaşamını değiştirmedi. Açe’den başlayarak, Endonezya ulusal siyaseti ve ekonomisi, insani yardım olgusu, uluslararası ilişkiler, doğal afetlerle mücadele, fen ve sosyal bilimlerde bilimsel faaliyetler, insan-insan ve insan-doğa ilişkisinin maddi ve maddi olmayan neredeyse tüm yönleriyle yeniden biçimlendirildiği bir döneme işaret etmektedir.

Bu gelişmelerin ne kadar farkında olup olmadığımız ise bir başka konudur. İçinde bulunduğumuz çalışma ve yaşam kulvarında hissettiğimizin ötesinde tsunaminin çok daha önemli ve kalıcı etkisi olduğunu söylemek gerekiyor.

Bu bağlamda, bir gazeteci fotoğrafını çekmiş ve gitmiş olabilir; bir yardım kuruluşu ‘ilk acil durumunda’ gerekli yardımını yapmış ve ülkesine dönmüş olabilir; bir akademisyen dalgalar, kara yüzeyi, tarım arazileri, balıkçı tekneleri, kaya katmanları vb. gibi maddi alem üzerinde bilimsel gözlem ve deneylerini yaparak akademik makalesini yazıp akademik performansına yeni ilaveler yapmış olabilir; bu örnekleri çoğaltmak mümkün.

Ancak söylemek istediğim bir şey var. O da, adına tsunami denilen bu olgunun milenyumun başında küresel ortama sunduğu bir imkânın neler olup olmadığıyla alâkalıdır.

Mağduriyet-yardım kavramları ikilisinin ötesinde çok katmanlı bireysel, toplumsal, ulusal ve küresel değişimlerin, yapılaşmaların ortaya çıkmasına neden olan tsunaminin 14. yıldönümünün İstanbul’da anılması oldukça anlamlıdır.

Bu vesileyle, tsunamide hayatını kaybetmiş olan Açelilere Allah’tan rahmet diliyorum.

http://guneydoguasyacalismalari.com/2019/01/04/acede-tsunaminin-14-yili-bir-etkinlik-bir-hatira-14th-anniversary-of-the-tsunami-in-aceh-an-event-a-memory/